Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website toont video’s van YouTube. Deze partij plaatst cookies (third party cookies). Als u deze cookies niet wilt, dan kunt u dat hier aangeven. U kunt dan geen video’s op deze website zien. Wij plaatsen zelf ook cookies om onze site te verbeteren. Deze gegevens worden niet aan derden verstrekt. Lees meer over het cookiebeleid

Deze website maakt gebruik van cookies om video's te tonen en het gebruikersgemak te verbeteren. Als u deze cookies niet wilt, dan kunt u dat hier aangeven. Lees meer over het cookiebeleid

Ga direct naar de inhoud, het hoofdmenu, het servicemenu of het zoekveld.

Breaking bad: medicijnverslaving kankercellen opgehelderd

05okt 2017

Terug naar het overzicht

Breaking bad

Kankercellen kunnen niet alleen resistent worden maar zelfs verslaafd raken aan de medicijnen die hen zouden moeten doden. Een onderzoeksteam onder leiding van hoogleraar Daniel Peeper van het Antoni van Leeuwenhoek heeft ontdekt hoe die verslaving ontstaat. Die kennis helpt bij het bepalen van de meest effectieve volgende behandeling. De onderzoekers publiceren hun bevindingen in Nature van 4 oktober en Het Parool schreef er een nieuwsbericht over.

Een van de grootste uitdagingen in de zorg voor kankerpatiënten is het feit dat tumoren vaak resistent worden tegen behandelingen. Soms worden ze niet alleen resistent maar raken ze zelfs verslaafd aan het medicijn dat nu juist bedoeld was om ze uit te roeien. Onderzoek bij patiënten, diermodellen en cellen heeft laten zien dat deze afhankelijkheid ook tégen de tumoren gebruikt kan worden: medicijnverslaafde tumorcellen gaan massaal dood als de behandeling plotseling stopt. Dat biedt mogelijkheden voor de strijd tegen kanker. Vooralsnog bleef het onduidelijk hoe je deze kwetsbaarheid het best kunt gebruiken in de kliniek omdat het mechanisme achter de verslaving onbekend was. Nu niet meer.

Verslaving doorbreken
Om te ontdekken hoe de verslaving aan kankermedicijnen werkt, kunnen we waarschijnlijk het best proberen het onderliggende mechanisme te kraken, dachten groepsleider Daniel Peeper en zijn postdoc Xiangjun Kong van het Antoni van Leeuwenhoek. Zij bestudeerden melanoomcellen, melanoom is een agressieve vorm van huidkanker, die zowel resistent als verslaafd waren aan een behandeling op basis van het remmen van BRAF, een veelvoorkomende aanjager van tumoren. Met de populaire techniek CRISPR-Cas9 schakelden ze één voor één alle individuele genen in de kankercellen uit. Daarna zochten ze naar cellen met een mutatie die de verslaving had doorbroken: die exemplaren overleefden het stoppen van de behandeling. Alle andere gingen dood. Met deze strategie ontdekten de onderzoekers een signaalroute die essentieel is voor medicijnverslaving, met daarin de eiwitten ERK2, JUNB, en FRA1. Peeper: "Interessant is dat alle resistente tumorcellen die we bestudeerden precies ditzelfde mechanisme van medicijnverslaving gebruikten, onafhankelijk van de manier waarop ze resistent waren geworden."

"Kankercellen komen over hun verslaving heen zodra deze signaalroute kapot is", vervolgt Peeper (zie illustratie). "We hebben dit gezien in zowel tumorcellen in kweekschaaltjes als in muizen, en we hebben aanwijzingen dat dit fenomeen zich ook voordoet bij patiënten met een resistent melanoom. Dit mechanisme blijkt bovendien actief in longkankercellen die verslaafd zijn aan een ánder medicijn. Dat duidt erop dat de route die we ontdekt hebben waarschijnlijk belangrijk is voor verschillende kankersoorten en behandelingen."

Effectievere tweede behandeling
Helaas zijn kankercellen heel veranderlijk en kunnen ze hun verslaving vaak uiteindelijk zelf terugdraaien. De nieuwe bevindingen kunnen helpen in de strijd tegen de verslaafde cellen die niet doodgaan nadat een behandeling stopt. "In plaats van de resistente tumor een behandelingspauze te geven, zouden we waarschijnlijk onmiddellijk moeten doorgaan met een andere behandeling", zegt Peeper. "We begrijpen nu hoe kankercellen hun verslaving kunnen terugdraaien. Op basis daarvan kunnen we gerichter de meest effectieve tweede behandeling bepalen, een zogenaamde alternerende therapie."

Zijn team is alvast begonnen met melanoomcellen die verslaafd zijn aan een BRAF-remmer. Eerst stopten de onderzoekers de behandeling met die remmer en daarna behandelden ze de cellen direct met het chemotherapeuticum dacarbazine. Deze combinatie van de plotselinge afwezigheid van het eerste medicijn en het beginnen van een tweede behandeling blijkt effectiever dan alleen het stoppen van de eerste behandeling. Peeper: "Dit proof-of-principle-experiment in gekweekte tumorcellen laat zien hoe effectief deze alternerende behandelingen kunnen zijn."

Dit onderzoek werd financieel gesteund door KWF Kankerbestrijding en de European Research Council.

Deel dit onderwerp
 
 
contact
020 512 9111
We helpen u graag verder